فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ - ارتباطات

فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ - ارتباطات

فراتحلیل ادبیات پژوهشیِ شبکه‌های اجتماعی مجازی و نشاط در ایران: الگوها، روندها و شکاف‌های پژوهشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی علوم ارتباطات، دانشکده فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه بین‌المللی سوره، تهران: ایران
2 دانشیار دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
10.22083/jccs.2026.605009.4280
چکیده
هدف این پژوهش، ترسیم تصویری منسجم از الگوهای مفهومی، روش‌شناختی و تجربیِ ادبیات «شبکه‌های اجتماعی مجازی و نشاط» در ایران و شناسایی روندها و خلأهای پژوهشی این حوزه است. این پژوهش با رویکرد مرور نظام‌مند و فراتحلیل محتوایی انجام شد. جامعه آماری شامل مقالات علمی-پژوهشی فارسی‌زبان معتبر داخلی بود که رابطه شبکه‌های اجتماعی مجازی و سازه‌های مرتبط با نشاط را بررسی کرده بودند. پس از جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های معتبر و اعمال معیارهای ورود و خروج، طی فرآیند غربالگری سلسله‌مراتبی، ۱۴ مقاله نهایی وارد مطالعه شدند. واحد تحلیل «مقاله» است و داده‌ها با کدگذاری ساختاریافته و روش مقایسه درون‌موردی و بین‌موردی تحلیل گردیدند. جهت اطمینان‌پذیری و تأییدپذیری، از اصول چهارگانه گوبا و لینکلن بهره گرفته شد. یافته‌ها نشان داد بیشتر مطالعات، پیمایشیِ مقطعی با رویکرد کمّی و مبتنی بر پرسشنامه‌های استاندارد یا محقق‌ساخته‌اند و «شبکه‌های اجتماعی مجازی» عمدتاً با شاخص‌هایی چون میزان و نوع استفاده و سطح درگیری سنجیده شده است؛ در حالی‌که سازه نشاط در قالب خوشه‌ای از مفاهیم چندبعدی تعریف شده است. در سطح تجربی، سه الگوی تقویت‌کننده، تضعیف‌کننده و مشروط در نسبت شبکه‌های اجتماعی مجازی و نشاط شناسایی شد. همچنین، غلبه طرح‌های مقطعی، نمونه‌های عمدتاً شهری، اتکای فراگیر بر ابزارهای مبتنی بر خوداظهاری و کم‌توجهی به محتوای پلتفرم‌ها، گروه‌های خاص و سازوکارهای طولی، به‌عنوان مهم‌ترین شکاف‌های دانشی این حوزه آشکار شد؛ امری که ضرورت مطالعات طولی، کیفی و آمیخته و نیز مفهوم‌پردازی دقیق‌تر را برجسته می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Meta-Analysis of Research Literature on Social Media and Well-Being in Iran: Patterns, Trends, and Research Gaps

نویسندگان English

Yaghoub Moradian 1
Alireza Hosseini Pakdehi 2
1 PhD Candidate in Communication Sciences, Faculty of Culture and Communication, Sooreh International University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Faculty of Communication Sciences, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran
چکیده English

The present study seeks to provide an integrated account of the conceptual, methodological, and empirical patterns in the research literature on virtual social networks and well-being in Iran and to identify the main trends and research gaps in this field. Using a systematic review and qualitative meta-analytic approach, 14 peer-reviewed articles published in Iranian scholarly journals that explicitly or implicitly examined the relationship between virtual social networks and constructs such as well-being, happiness, psychological well-being, and educational or organizational vitality were selected and coded with a standardized coding form across nine analytical tables. The findings show that most studies used cross-sectional survey designs with a quantitative approach, relying on standardized or researcher-made questionnaires. Virtual social networks were mainly measured through indicators such as intensity and type of use and level of engagement, whereas well-being was operationalized as a multidimensional construct. Empirically, three patterns—enhancing, undermining, and conditional relationships—were identified. The dominance of cross-sectional designs, urban samples, self-report measures, and limited attention to platform content, specific groups, and longitudinal processes highlight key knowledge gaps and the need for longitudinal, qualitative, and mixed-methods research.

کلیدواژه‌ها English

Virtual Social Networks
Vitality
Happiness
Patterns
Trends

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 آبان 1405