نقش «پروژه های هنرمحور» در ترمیم عاطفی آسیب دیدگان بحران های طبیعی (تحلیل روان‌شناختی پروژه های هنرمحور پس از حوادث آتش سوزی در استرالیا)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات farshidnik@ricac.ac.ir

10.22083/jccs.2022.323886.3531

چکیده

وقوع بلایای طبیعی با تبعات منفی روانی برای بازماندگان همراه است؛ ازاین‌رو، مداخلات اصولی به‌منظور تسریع روند ترمیم روانیِ آنان ضروری است. بهره­گیری از قابلیت­های هنر نقشی مؤثر در کاستن آسیب­های روانی واردشده به جامعه دارد. هرچند کاربرد روان­شناسانۀ هنر به شکل امروزینِ آن که نخستین­بار «فروید» آن را ارائه‌ ­کرد، به‌سرعت طى سی سال گذشته رشد کرده ­است؛ اما «پروژه­های هنرمحور» مفهوم جدیدی است که در دو دهۀ گذشته در تعریف پروژه­هایی بر اساس «رهبری هنری» و با در نظر گرفتن فرهنگ محلی، در راستای خلق تعامل مثبت و خلاقانه در جوامع آسیب­دیده در مواجهه با بحران، به­ کار گرفته ­شده و برخلاف رویکرد سنتی که به استفاده از هنر در کاهش عوارض پس از سانحه محدود می­شد، بر استفاده از ظرفیت­های چندگانۀ هنر در مراحل مختلفِ پیش، هنگام و پس از وقوع بحران تأکید دارد. کشور استرالیا در سال­های اخیر، هدفمند و مستمر، در اجرای پروژه­های هنرمحور در مواجهه با بحران­های طبیعی موفق عمل کرده و نتایج مطلوبی را به دست آورده است. این پژوهشِ کیفی، با مطالعۀ این پروژه­ها به روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی، به دنبال کسب بینشی جدید در زمینۀ بهره­مندی از هنر در کاهش آسیب­های روانی ناشی از بحران­های طبیعی ­­است. بر اساس یافته­های این ­پژوهش، توجه نظام‌مند به نقش هنر در تمامی مراحل و در سطوح مختلف مدیریت بحران کشور و استفاده از مدیوم­های مختلف هنری متناسب با بحران، ضمن در نظر گرفتن تفاوت­های سنی و جنسی، نقشی چشمگیر در کاستن آسیب­های روانی ناشی از بحران­های طبیعی و ترمیم عاطفی بازماندگان حوادث دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Role of "Art-Oriented Projects" in the Emotional Recovery of Victims of Natural Disasters (Psychological Analysis of Art-oriented Projects after Wildfire in Australia)

نویسنده [English]

  • Farzaneh Farshidnik
Assistant Professor, Culture, Art and Communication Research institute. farshidnik@ricac.ac.ir
چکیده [English]

Occurrence of natural disasters is associated with negative psychological consequences for survivors which requires basic interventions in order to accelerate the process of their psychological recovery. Utilizing the capabilities of art plays an effective role in reducing the psychological damage to society. However, the subject of “art therapy” has been around for hundreds of years under titles such as “Catharsis” or “psychological refinement”, and its present form, first introduced by “Sigmund Freud” and has grown rapidly over the past 30 years, but “art-oriented projects” is a new concept that has been experienced in the past two decades in the definition of projects based on "artistic leadership" and taking into account local culture, in order to create a positive and creative interaction in affected communities in the face of crisis. Contrary to the traditional approach, which is limited to the use of art in reducing post-traumatic events, it emphasizes the use of multiple capacities of art at different stages “before”, “during” and “after” a crisis. In recent years, Australia has been successful and consistent in implementing art-oriented projects in the face of natural disasters and has achieved significant results. This descriptive-analytical research has been done by studying these projects with the aim of gaining new insights in the use of art in reducing the psychological damage of natural disasters. Based on the results of this study, systematic attention to the role of art in all stages and at different levels of crisis management in the country and the use of different artistic mediums in proportion to the crisis, while considering age and gender differences, plays a significant role in reducing the psychological damage of natural disasters and the emotional recovery of survivors.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Art-oriented projects
  • Art therapy
  • Australia
  • Natural crisis
  • Crisis management
منابع و مأخذ
باقری یزدی، سید عباس و سید فرید براتی (1382). مقابله با بلایا. تهران: انتشارات‌ مؤسسه‌ آموزش عالی علمی‌ـ‌کاربردی همدان.
حافظ‌نیا، محمدرضا (1386). مقدمه­ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران: سمت.
دیوان‌پور، محمدرضا (1395). «اهمیت و جایگاه چارچوب نظری در پژوهش‌های علوم انسانی». ششمین کنفرانس ملی مدیریت و اقتصاد، تبریز. بازیابی‌شده در: https://civilica.com/doc/599954
شریفی، رضا (1382‌). «آسیب­های‌ روانی‌ـ‌اجتماعی ناشی از بلایای طبیعی‌ و نقش‌ فرهنگی‌ بسیج در مقابله با آن». فصلنامه مطالعات بسیج، شماره 20-21: 75ـ47.
عبداللهی، علی (1394). معماری مقوایی، گستره­ای از کارتن‌‌خوابی تا اسکان پس از بحران. پایان­نامه کارشناسی‌ارشد، دانشکده هنر، دانشگاه بین­المللی امام رضا (ع).
عینعلی، سعیدرضا، وحید عینعلی، امیر عسکری و سید عباس باقری یزدی (1395). «اثربخشی آموزش حمایت‌های روانی اجتماعی بر سلامت روان آسیب­دیدگان ناشی از بلایا». دومین همایش ملی آتش‌نشانی و ایمنی شهری. بازیابی‌شده در: https://civilica.com/doc/690444/
کریمی صحنه­سرایی، لادن (1394). «مدیریت بلایای طبیعی در ایالت کوئینزلند استرالیا». ماهنامه تخصصی ایمنی، بهداشت و محیط‌زیست. بازیابی‌شده در:
http://www.safetymessage.com/education/risk-management-2/567-2013-12-30-08-01-10
محبی­فر، رفعت و سعید آصف­زاده (1386). «نقدی بر ساختار دولتی مقابله با بلایای طبیعی کشور ایران: تحقیق در سیستم بهداشت و درمان». فصلنامه پژوهش در پزشکی، شماره 3: 199-195.
مک­ناب، دیوید (1395). روش­های تحقیق کمّی و کیفی. ترجمۀ رضا واعظی و محمدصادق آزمندیان. تهران: نشر صفار.
یعقوبی گرجی، ایوب (1390). بررسی نقش گرافیک در شرایط بحرانی. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.
Adnams Jones, S. (2018). Art-Making with Refugees and Survivors: Creative and Transformative Responses to Trauma after Natural Disasters, War and Other Crises. London: Jessica Kingsley Publishers.
Fisher, N. (2019). ‘The power of the arts in disaster recovery’. Retrieved from: http://nsfconsulting.com.au
Levine, E. G. (2011). Art in Action: Expressive Arts Therapy and Social Change. London: Jessica Kingsley Publishers.
Lisa (2014). 'The Strathewen Mosaic Letter Boxes and The Beautiful Memorial Tree'. Retrieved from: http://brokenplatemosaicbeltbuckles.com.au/tag/strathewen-mosaic-letter-box-project
Mohr, E. (2014). ‘Posttraumatic Growth in Youth Survivors of a Disaster: An Arts-Based Research Project’. Art Therapy, 31(4), 155-162.
Mutch, C. & Latai, L. (2019). ‘Creativity beyond the formal curriculum: arts- based interventions in post-disaster trauma settings’. Pastoral Care in Education, International Journal of Personal, Social and Emotional evelopment, 37(3), 230-256.
Orr, P. (2007). ‘Art therapy with children after a disaste’. The Arts in Psychotherapy, 34(4), 350-361.
Spayde, J. (2012). ‘How Artists Help Communites Heal After Disasters’. Public Art Review, 48. Retrieved from: https://forecastpublicart.org/how-artists-help-communities-heal-after-disasters/