پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ - ارتباطات 2008-8760 27 73 2026 04 21 Sociological Evaluation of the Document of the Basic Islamic Iranian Model of Progress: From the Perspective of Goals and Approaches ارزیابی جامعه‌شناختی سند الگوی پایه اسلامی‏ ایرانی پیشرفت؛ از منظر اهداف و رویکردها 67 106 229791 10.22083/jccs.2025.500658.3997 FA حسین کچویان دانشیار جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. kachoian@ut.ac.ir 0000-0002-1124-2633 اسماعیل نوده فراهانی دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول). Farahani.es@gmail.com 0000-0002-2688-3935 Journal Article 2025 03 21 Introduction: The article examines the foundational document of the Islamic-Iranian model of progress. The question regarding expectations from such a model plays a significant role in assessing its quality, as the primary purpose of drafting such documents is to fill theoretical gaps in the country’s development discourse. From this perspective, the core assumption behind preparing this document is the failure to achieve certain societal goals in Iran over past decades, despite the partial implementation of conventional development models. Moreover, the new document must present innovative perspectives in relation to previous upstream documents and cannot merely repeat or affirm prior knowledge. Instead, its problem-solving and creative approaches should be assessable and reliable, especially when compared to the national vision document for the twenty-year horizon (2005–2025). Additionally, the document must clarify its stance in relation to the 2030 Agenda. <br>Methods: Document analysis and comparative analysis methods have been used to address the aforementioned questions. Accordingly, reference to domestic and foreign documents related to long-term perspectives and conventional development has been considered through the method of document analysis. While the matching of the claims and assumptions of the document about the process of emergence of the modern Islamic civilization with the experience of the emergence of modern civilization as well as pre-modern civilizations has been carried out through comparative analysis.<br>Findings: The findings show that the proposed model pays limited attention to the historical formation of Western civilization and pre-modern civilizations. It leans somewhat toward economic liberalism and methodological individualism. Despite emphasizing Islamic foundations, it lacks a coherent internal and external logic to realize its stated goals. It shows no significant difference from similar domestic documents and fails to adopt a clear position regarding external frameworks. Consequently, it is unlikely to meet existing expectations. Given these premises, it appears that if the driving force behind the 2030 Agenda is the concept of “equality,” then in the Islamic-Iranian model of progress, this role is attributed to the idea of “justice.” However, this justice -paradoxically- is expected to be realized through the application of methodological individualism and economic liberalism. Meanwhile, employing such an approach in the economic domain inevitably transforms other social spheres, whether intentionally or not. Consequently, pursuing foundational principles and ideals through a free-market system seems unattainable, as this framework entails specific implications among them, the transformation of economic capital into the primary source of virtue production and the determinant of individuals’ social status. Therefore, as observed, this article evaluated the progress document from various angles and concluded that the document failed to provide the necessary quality. مقاله به بررسی سند الگوی پایه اسلامی ایرانی پیشرفت می‌پردازد. پرسش درباره انتظارات از چنین الگویی، نقش بسزایی در ارزیابی کیفیت آن دارد؛ چراکه مهم‏ترین قصد نگارش این‏گونه اسناد پرکردن خلاءهای نظری کشور در حوزه پیشرفت است. از این منظر، پیش‎فرض اصلی تهیه این سند، عدم تحقق برخی مقاصد جامعه ایران طی ادوار گذشته به‌رغم اجرای نسبی الگوهای مرسوم توسعه است. بعلاوه، سند جدید باید دیدگاه‏های نوینی در نسبت با اسناد بالادستی گذشته پیشِ روی جامعه قرار دهد و نمی‏تواند به تکرار و تأیید دانسته‏های پیشین بسنده نماید، بلکه می‏بایست، رویکردهای گره‏گشا و خلاقانه آن در مقایسه با سند چشم‏انداز کشور در افق بیست‎ساله (1384-1404) قابل ارزیابی و اتکا باشد. همچنین، سند باید بتواند نسبت خود را با سند 2030 روشن نماید. پیگیری پرسش‏های‏ مذکور که با استفاده از روش‌های‌‌ تحلیل اسنادی و تحلیل تطبیقی صورت گرفته است، نشان می‏دهد سند مذکور نسبت به تجربه شکل‌گیری تمدن غربی و تمدن‌های پیشامدرن عنایت چندانی ندارد تا حدودی به جانب لیبرالیسم اقتصادی و فردگرایی روش‌شناختی متمایل شده است، به‌‌رغم تأکید بر مبانی اسلامی فاقد منطق درونی و بیرونی منسجم برای تحقق اهداف اعلام‌شده است، تفاوت قابل توجهی نسبت به اسناد مشابه داخلی نداشته و موضع دقیقی در قبال اسناد بیرونی اتخاذ نکرده است و درنتیجه از تأمین انتظارات موجود ناکام خواهد ماند. https://www.jccs.ir/article_229791_ec4b7945e2f8d0fdd4cd75e2587b087d.pdf