مطالعه جنبه‌های روان‌شناختی ـ جامعه‌شناختی کاربری فیس‌بوک بین کاربران ایرانی و عوامل تأثیرگذار بر آنها

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه تهران

چکیده

سایت‌های شبکۀ اجتماعی در دو دهه اخیر جایگاه ویژه‌ای بین کاربران پیدا کرده‌اند و در این بین سایت فیس‌بوک محبوب‌ترین شبکۀ اجتماعی مورد استفاده بوده است. این سایت در ایران نیز کاربران زیادی دارد و به‌ همین دلیل تحقیق درباره جوانب مختلف آن ضرورت دارد. این مقاله به مطالعه عوامل مؤثر بر جنبه­های روان‌شناختی ـ جامعه‌شناختی کاربری فیس‌بوک می‌پردازد. ما برای شناخت این جنبه‌ها، نظریه استفاده و خشنودی و نمایش را مثلث‌بندی کرده‌ایم و از این طریق پنج جنبه اصلی روان‌شناختی ـ جامعه‌شناختی کاربری فیس‌بوک را شناسایی کرده‌ایم که عبارتند از: جنبه جبرانی کاربری فیس‌بوک، بازنمایی خود، فرایند جامعه‌پذیری، اعتیاد به فیس‌بوک و هویت مجازی. برای مطالعه عوامل مؤثر بر این جنبه‌ها، سه دسته متغیرهای جمعیت‌شناختی، ویژگی‌های روان‌شناسانه و میزان حضور در فیس‌بوک در نظر گرفته شد و با استفاده از روش پیمایش آنلاین، تحقیق اجرا شد. پرسشنامه به مدت 3 ماه در دسترس بود و 354 پاسخنامه در این مدت گردآوری شد. سپس همبستگی بین متغیرهای مختلف و وجود تأثیر علی بین متغیرهای همبسته با استفاده از نرم‌افزار اس‌پی‌اس‌اس تحلیل و در نهایت مدل علی تحقیق با استفاده از نرم‌افزار آموس ارائه شد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که تمام عوامل روان‌شناسانه فرد با تمام جنبه‌های روان‌شناختی ـ جامعه‌شناختی کاربری فیس‌بوک بین کاربران ایرانی همبستگی دارد؛ اما تمام این همبستگی‌ها علّی نیست. نتایج همچنین نشان داد که از بین عوامل روان‌شناسانه، روان رنجوری و خطرپذیری قدرت تبیین‌کنندگی بیشتری دارند، در حالی‌که خودشیفتگی بر هیچ‌یک از جنبه‌های کاربری تأثیر علّی ندارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Effective Factors on Psycho-Social Aspects of Facebook Usage in Iran

نویسنده [English]

  • Hossein Kermani
چکیده [English]

This research investigates the relations between personality traits, narcissism and Psycho-Social aspects of Facebook (FB) usage in Iran. Social Networking Sites (SNSs) have attracted many users in the last two decades and become an unavoidably element of users’ everyday life. Facebook, as a biggest and the most popular SNS in the world, has many users in Iran too. However, there is not much research about the effects of Iranian users’ personality on their FB usage’s patterns. Hence, this paper tries to answer this question that how users’ personality traits shape their usage and affect the Psycho-Social aspects of that. I use the Big-Five trait taxonomy with NP-16 measure of narcissism as the theoretical framework. The Big-Five Inventory covers extraversion, neuroticism, openness, conscientiousness, and agreeableness dimensions of personality and these traits with narcissism can provide a comprehend illustration of one’s personality. In order to measure the Psycho-Social aspects of FB usage, I have focused on the 5 facets: compensatory use of FB, self-presentation on FB, socializing and seeking sexual partners through FB, FB addiction and FB profile as the virtual self. The methodology of this research was online surveying. I designed and published the questionnaire by GoogleDrive.com and after 3 months, 354 answer sheets were gathered. Findings clarify the relations between each personality dimension with each aspect of psycho-social usage of FB. Moreover, the result provides an important set of information about the ways Iranians use FB.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Facebook
  • FB addiction
  • Self-representation
  • virtual identity
  • Big Five trait taxonomy
منابع و مأخذ

 

چیت‌سازقمی، محمدجواد (1383). هویت دینی جوانان در ایران، در مبانی نظری هویت و بحران هویت، به اهتمام علی اکبر علیخانی، تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.

دوران، عباس و منوچهر محسنی (1383). هویت، رویکردها و نظریه‌ها، در مبانی نظری هویت و بحران هویت، به اهتمام علی اکبر علیخانی، تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.

رسول‌‌زاده ‌اقدم صمد، پویان احیایی ، صمد عدلی‌پور و مریم سهرابی (1393). «تحلیل رابطه حضور در شبکه اجتماعی فیس‌بوک و انزوای اجتماعی در بین جوانان شهر تبریز»، توسعه اجتماعی، شماره 4: 154- 133.

صفاری‌نیا، مهرناز؛ علی‌محمد مزیدی و مجید صفاری‌نیا (1395). «مقایسه شایعه پراکنی اینترنتی وخودشیفتگی در بین کاربران فیسبوک، اینترنت و افراد غیر کاربر اینترنت». دو فصلنامه شناخت اجتماعی، شماره 9: 80-66.

کرمانی، حسین، یوسف پاکدامن و محمد آشتیانی (1395). «مطالعه عوامل ترجیح پیام‌رسان فوری تلگرام بر دیگر برنامه‌های مشابه توسط کاربران ایرانی»، فصلنامه جامعه، فرهنگ، رسانه. شماره 18.

کستلز مانوئل (1380) عصر اطلاعات: ظهور جامعه شبکه‌ای، ترجمۀ احد علیقلیان و افشین خاکباز، تهران: نشر طرح نو.

 

Ames, D. R., Rose, P., & Anderson, C. P. (2006). The NPI-16 as a short measure of narcissism. Journal of Research in Personality, 40(4), 440–450.

https://doi.org/10.1016/j.jrp.2005.03.002

Amichai-Hamburger, Y., & Vinitzky, G. (2010). Social network use and personality. Computers in Human Behavior, 26(6), 1289–1295.

https://doi.org/10.1016/j.chb.2010.03.018

Back, M. D., Stopfer, J. M., Vazire, S., Gaddis, S., Schmukle, S. C., Egloff, B., & Gosling, S. D. (2010). Facebook Profiles Reflect Actual Personality, Not Self-Idealization. Psychological Science, 21(3), 372–374. https://doi.org/10.1177/0956797609360756

Bodroža, B., & Jovanović, T. (2016). Validation of the new scale for measuring behaviors of Facebook users: Psycho-Social Aspects of Facebook Use (PSAFU). Computers in Human Behavior, 54, 425–435. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.07.032

Bouchard, T. J., & McGue, M. (2003). Genetic and environmental influences on human psychological differences. Journal of Neurobiology, 54(1), 4–45.

 https://doi.org/10.1002/neu.10160

boyd,  danah m., & Ellison, N. B. (2007). Social Network Sites: Definition, History, and Scholarship. Journal of Computer-Mediated Communication, 13(1), 210–230. https://doi.org/10.1111/j.1083-6101.2007.00393.x

Brown, R. P., & Zeigler-Hill, V. (2004). Narcissism and the non-equivalence of self-esteem measures: A matter of dominance? Journal of Research in Personality, 38(6), 585–592. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2003.11.002

Buffardi, L. E., & Campbell, W. K. (2008). Narcissism and Social Networking Web Sites. Personality and Social Psychology Bulletin, 34(10), 1303–1314. https://doi.org/10.1177/0146167208320061

Campbell, W. K., Foster, C. A., & Finkel, E. J. (2002). Does self-love lead to love for others? A story of narcissistic game playing. Journal of Personality and Social Psychology, 83(2), 340–354. https://doi.org/10.1037/0022-3514.83.2.340

Chafetz, Glenn, Frankel Benjamin & Michael Spirtaz (2012)Origins of National Interests, Routledge.

Denzin, N. K. (2017). Sociological Methods: A Sourcebook, 6th edition. Routledge.

Eloranta, J., Kermani, H., & Rahimi, B. (2016). Facebook Iran: Social Capital and the Iranian Social Media. In D. M. Faris & B. Rahimi (Eds.), Social Media in Iran: Politics and Society after 2009 (pp. 19–41). Brooklyn, NY: SUNY.

Emmons, R. A. (1987). Narcissism: Theory and measurement. Journal of Personality and Social Psychology, 52(1), 11–17. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.1.11

Eranti, V., & Lonkila, M. (2015). The social significance of the Facebook Like button. First Monday, 20(6). https://doi.org/10.5210/fm.v20i6.5505

Goffman, E. (1959). The presentation of self in everyday life. New York: Anchor Books.

Hogan, B. (2010). The Presentation of Self in the Age of Social Media: Distinguishing Performances and Exhibitions Online. Bulletin of Science, Technology & Society, 30(6), 377–386. https://doi.org/10.1177/0270467610385893

InternetWorldStats.com (2016) IRAN (Islamic Republic of), retrieved at 2 October, 2016.

John, O. P., Naumann, L. P., & Soto, C. J. (2008). Paradigm Shift to the Integrative Big-Five Trait Taxonomy: History, Measurement, and Conceptual Issues. In O. P. John, R. W. Robins, & L. A. Pervin (Eds.), Handbook of personality: Theory and research (pp. 114-158). New York, NY: Guilford Press.

Kaplan, A. M., & Haenlein, M. (2010). Users of the world, unite! The challenges and opportunities of Social Media. Business Horizons, 53(1), 59–68. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2009.09.003

Kardefelt-Winther, D. (2014). A conceptual and methodological critique of internet addiction research: Towards a model of compensatory internet use. Computers in Human Behavior, 31, 351–354. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.10.059

Kuo, T., & Tang, H.-L. (2014). Relationships among personality traits, Facebook usages, and leisure activities – A case of Taiwanese college students. Computers in Human Behavior, 31, 13–19. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.10.019

Laughey, D. (2007). Key themes in media theory. Maidenhead: McGraw Hill / Open University Press.

Lee, E. W. J., Ho, S. S., & Lwin, M. O. (2017). Explicating problematic social network sites use: A review of concepts, theoretical frameworks, and future directions for communication theorizing. New Media & Society, 19(2), 308–326.

https://doi.org/10.1177/1461444816671891

Matthews, Gerald; Deary, Ian J.; Whiteman, Martha C. (2003). Personality Traits (2nd Ed.). Cambridge University Press.

Manago, A. M., Graham, M. B., Greenfield, P. M., & Salimkhan, G. (2008). Self-presentation and gender on MySpace. Journal of Applied Developmental Psychology, 29(6), 446–458. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2008.07.001

McCord, B., Rodebaugh, T. L., & Levinson, C. A. (2014). Facebook: Social uses and anxiety. Computers in Human Behavior, 34, 23–27. https://doi.org/10.1016/j.chb.2014.01.020

McQuail, D. (2010). McQuail’s Mass Communication Theory. Book. London: SAGE Publications.

Michikyan, M., Dennis, J., & Subrahmanyam, K. (2015). Can You Guess Who I Am? Real, Ideal, and False Self-Presentation on Facebook Among Emerging Adults. Emerging Adulthood, 3(1), 55–64. https://doi.org/10.1177/2167696814532442

Milošević-Đorđević, J. S., & Žeželj, I. L. (2014). Psychological predictors of addictive social networking sites use: The case of Serbia. Computers in Human Behavior, 32, 229–234. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.12.018

Moore, K., & McElroy, J. C. (2012). The influence of personality on Facebook usage, wall postings, and regret. Computers in Human Behavior, 28(1), 267–274. https://doi.org/10.1016/j.chb.2011.09.009

Papacharissi, Z. & Mendelson, A. (2011). Toward a New(er) Sociability: Uses, Gratifications and Social Capital on Facebook, In Papathanassopoulos, Stelios (Ed.) Media Perspectives for the 21st Century, Routledge.

Patra, S. K. (2015). Online Participation and Self-presentation in Social Networking Sites: A Study of Selective Users of India. Journal of Creative Communications, 10(1), 89–104. https://doi.org/10.1177/0973258615569968

Raskin, R., & Terry, H. (1988). A principal-components analysis of the Narcissistic Personality Inventory and further evidence of its construct validity. Journal of Personality and Social Psychology, 54(5), 890–902. https://doi.org/10.1037/0022-3514.54.5.890

Ryan, T., & Xenos, S. (2011). Who uses Facebook? An investigation into the relationship between the Big Five, shyness, narcissism, loneliness, and Facebook usage. Computers in Human Behavior, 27(5), 1658–1664. https://doi.org/10.1016/j.chb.2011.02.004

Shiota, M. N., Keltner, D., & John, O. P. (2006). Positive emotion dispositions differentially associated with Big Five personality and attachment style. The Journal of Positive Psychology, 1(2), 61–71. https://doi.org/10.1080/17439760500510833

Tkach, C., & Lyubomirsky, S. (2006). How Do People Pursue Happiness?: Relating Personality, Happiness-Increasing Strategies, and Well-Being. Journal of Happiness Studies, 7(2), 183–225. https://doi.org/10.1007/s10902-005-4754-1

Wang, J.-L., Jackson, L. A., Zhang, D.-J., & Su, Z.-Q. (2012). The relationships among the Big Five Personality factors, self-esteem, narcissism, and sensation-seeking to Chinese University students’ uses of social networking sites (SNSs). Computers in Human Behavior, 28(6), 2313–2319. https://doi.org/10.1016/j.chb.2012.07.001

Weidman, A. C., Fernandez, K. C., Levinson, C. A., Augustine, A. A., Larsen, R. J., & Rodebaugh, T. L. (2012). Compensatory internet use among individuals higher in social anxiety and its implications for well-being. Personality and Individual Differences, 53(3), 191–195. https://doi.org/10.1016/j.paid.2012.03.003

Yen, J.-Y., Yen, C.-F., Chen, C.-S., Wang, P.-W., Chang, Y.-H., & Ko, C.-H. (2012). Social Anxiety in Online and Real-Life Interaction and Their Associated Factors. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 15(1), 7–12. https://doi.org/10.1089/cyber.2011.0015

Zywica, J., & Danowski, J. (2008). The Faces of Facebookers: Investigating Social Enhancement and Social Compensation Hypotheses; Predicting FacebookTM and Offline Popularity from Sociability and Self-Esteem, and Mapping the Meanings of Popularity with Semantic Networks. Journal of Computer-Mediated Communication, 14(1), 1–34. https://doi.org/10.1111/j.1083-6101.2008.01429.x