بازتعریف نقش و جایگاه روزنامه‌نگاری علم در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و ارتباطات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

10.22083/jccs.2019.141167.2510

چکیده

با وجود بیش از 100 سال تجربۀ روزنامه­نگاری علم در ایران، رسانه‌های علمی عمومی، در ارتباط علم و جامعه، بیشتر بر کارکرد انتقال‌دهندگی تأکید دارند و نقش روزنامه­نگاران علم، ترجمه و ساده‌سازی زبان تخصصی علم یعنی ارتباطات عمومی علم سنّتی است. این پژوهش می­کوشد­ تا از طریق مصاحبۀ عمیق و کانونی با روزنامه‌نگاران علم با بیش از 10 سال سابقۀ فعالیت، مقولات مورد نظر آنان در بازتعریف روزنامه‌نگاری علم خوب را شناسایی کند. نتایج نشان می‌دهند که بازتعریف نقش روزنامه‌نگاری علم نیز مبتنی بر مدل سنّتی است. ولی تعداد محدود مخاطبان و احساس نیاز به استقلال اقتصادی، موجب تفکر دربارۀ این رسانه‌ها به‌مثابۀ عناصری هویت­بخش و در عین حال سرما­یه‌ای فیزیکی، فرهنگی و اجتماعی شده است. این رویکرد می‌تواند فعالیت روزنامه‌­نگاری علم را در ایران تغییر دهد و آن را به بخشی پویا و اثرگذار در عرصۀ رسانه و علم تبدیل کند.  

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Changing Role of Science Journalism in Iran

نویسنده [English]

  • d d
Dd
چکیده [English]

Although science journalism has more than 100 years' history in Iran but, Iranian popular science media insists on conveying of information as a function of these media. In this type of media, the role of science journalists is translation and simplification of the complex and expertise language of the modern science. In the literature, this approach named traditional models of public communication of science. To identify categories for good science journalism in Iran, this study has used focus group and had deep interview with science journalists who had experienced for more than 10 years . Findings of the research indicate that redefinition of the function of science journalism is also based on traditional models. It means that science journalists proposed popularization and contextual model. However, they start to think about these media as identical factor and physical-cultural and social capital because of limited number of audiences and feeling to have  independent economy. It seems that this approach would change the function of science journalism in the future and it would become a dynamic and influential part in the field of media and science.

کلیدواژه‌ها [English]

  • public communication of science
  • Good popular science media
  • science journalism
  • Iran

منابع و مآخذ

 

اجاق، سیده‌زهرا؛ محمدمهدی؛ شیخ جباری؛ منصور وصالی و مهدی زارع(1392). «تبیین ماهیت و ضرورت درک عامه از علم»،فصلنامۀ آموزش مهندسی ایران، شمارۀ 56: 132-117.

اجاق، سیده زهرا(1392). «نقش اجتماعی ترجمه در افزایش سواد علمی عموم: بی‌توجهی به نقشگرایی در مجلات علمی عمومی ایرانی»، مطالعات ترجمه، شمارۀ 41: 59-46.

بوردیو، پی یر(1395). تمایز: نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی،ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران: نشر ثالث.

رفیع­پور، فرامرز(1381). کندوکاوها و پنداشته­ها، تهران: انتشار.

زردار، زرین(1394). رسانه­ای‌شدن فنّاوری­های نو در ایران: شکاف‌های شناختی کنشگران اصلی در بازنمایی بیوتکنولوژی در برنامه­های تلویزیونی، پایان‌نامۀ دکتری، دانشگاه علامه طباطبایی.

شهریاری، پرویز(1394). رسانه­ای‌شدن علم : بررسی نقش رسانه در ترویج و همگانی‌کردن علم، پایان‌نامۀ دکتری، دانشگاه علامه طباطبایی.

طیب­طاهر، امین(1395). مقایسۀ رعایت اصول ژورنالیسم علمی در بخش خبری 21 شبکۀ اوّل و خبر 22 شبکۀ BBC1، پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشکدۀ صدا و سیما.

عبداللهیان، حمید و سیده‌زهرا اجاق(1392 ). «فراخواندن مخاطبان از سوی متون علمی عمومی: مفهومی نظری برای تبیین برقراری ارتباطات عمومی علم مؤثر»، فصلنامۀ مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شمارۀ 24: 25-7.

عبداللهیان، حمید و سیده‌‌زهرا اجاق(1392). «تحلیل مقایسه­ای مجلات علمی عمومی ایرانی از منظر توانایی آنها در افزایش سواد علمی مخاطبان»، فصلنامۀ مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شمارۀ 31: 62-43.

فروتن، حسین(1390). کندوکاوی در مفهوم علم برای عموم با نگاه ویژه به مجلۀ دانشمند، پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه امیرکبیر.        

قانعی‌راد، سیدمحمدامین و ابوالفضل مرشدی(1390). «پیمایش فهم عمومی از علم و فنّاوری: مطالعه موردی شهروندان تهرانی»، سیاست علم و فنّاوری، شمارۀ 3: 110-93.

کریمی، صدیقه و احمدرضا نصر(1392). «روش‌های تجزیه‌وتحلیل داده‌های مصاحبه»، عیار پژوهش در علوم انسانی، شمارۀ 1: 94-71.

لیندلاف، تامس‌آو(1392).روش‌های تحقیق کیفی در علوم ارتباطات، ترجمۀ عبدالله گیویان، تهران: همشهری.

ماهر، زهرا و سارا مدنیان(1394). «بررسی وضعیت درک عمومی از علم و فنّاوری بین شهروندان مورد مطالعه: شهر اصفهان»، منتشرشده در اوّلین کنفرانس بین‌المللی علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی.

محسنیان‌راد، مهدی(1395). در حسرت فهم درست، تهران: سیمای شرق.

Bucchi, Massimiano (2008). “Of deficits, deviations and dialogues: theories of public communication of science”, In: Bucchi, Massimiano and Brian Trench (Eds) Handbook of public communication of science and technology. London: Routledge. 57-77.

Bucchi, Massimiano (1996).”When scientists turn to the public: alternative routes in science communication”, Public understanding of science, 5 (1996). 357-394.

Cook, Daniel M. Boyd, Elizabeth A. Grossman, Claudia, & Bero, Lisa A. (2009). “Journalists and conflicts of interest in science:beliefs and practices”,  Ethics in Science and Environmental Politics. doi: 10.3354/esep00100.

Clark Fiona and Illman Deborah L, (2006). “A longitudinal study of the NewYork Times Science Times section”. Science Communication 27 (4).496– 513

Canales MK, Breslau ES, Nelson DE &Ballard-Barbash RR (2008). “Did news reporters get it right? Translation of the 2002 hormone study findings”. American Journal of Preventive Medicine, 34(1),61– 68.

Kua Eunice, Reder Michael & Grossel Martha J. (2004). “Science in the news: a study of reporting genomics”. Public Understanding of Science, 13 (3), 309–322.

Hornmoen, Harald (2010). “Making us see science, Visual images in popular science articles and science journalism”. Journalistica, No.2. 79 – 99.

Lewenstein, Bruce.V (2003). “Models of Public communication of science and technology”. Version, 16..1-11. https://edisciplinas.usp.br/pluginfile.php/43775/mod_resource/content/1/Texto/Lewenstein%202003.pdf.

Logan, Robert.A. (2001). “Science mass communication: its conceptual history”, Science Communication, 23 (2). 135-163.

Mazur, Allan (1981). “Media coverage and public opinion on scientific controversies”, Journal of Communication, 31(2), 106–115.

Macdonald, Sand; Silverstone, R. (1992) “Science on display: the representation of scientific controversy in museumexhibition, Public Understanding of Science, 1 (1992), 69–87.

Nowotny, Helga. Scott, Peter B. Gibbons and Michael T (2001), Rethinking Science – knowledge and the public in an age of uncertainty. Politypress.

Pettey, Gary R. Bracken, Cheryl Campanella, and Pask, Elizabeth Babin. (2017). Communication Research Methodology- A Strategic Approach to Applied Research. Routledge Publication.

Pitrelli, Nico. (2017), “Science Journalism: In search of a new identity”. Medical Writing, 26 (2). 41-44.

Paul, Danette (2004), “Spreading Chaos – The role of popularizations in the diffusion of scientific ideas”, Written Communication, 21 (1), 32-68.

Ren, Fujun and Jiequan Zhai. (2014). Communication and Popularization of Science and Technology in China. Springer. Available in: https://books.google.com/books?id=nC6_BAAAQBAJ&pg=PA43&lpg=PA43&dq=differences+between+popularization+of+science+and+science+communication&source=bl&ots=e4moyvnWr0&sig=FrzW5YRO0qQYSsF5GD0gutqsv4&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjD2Yq737rTAhWGI1AKHfZKCDMQ6AEIMDAC#v=onepage&q=differences%20between%20popularization%20of%20science%20and%20science%20communication&f=false

Singh Jennifer, Hallmayer Joachim & Illes Judi (2007). “Interacting and paradoxical forces in neuroscience and society”. Nature Reviews Neuroscience. 8. 153–160

Smith, KClegg and others (2008). “Relation between newspaper coverage of tobacco issues and smoking attitudes and behaviour among American teens”. Tobacco Control 17 (1),17–24.

Trench, Brian (2008). Internet: Turning science communication inside-out?In: Bucchi, Massimiano and Brian Trench (eds) Handbook of public communication of science and technology. London: Routledge, PP. 185-197.

Vasterman, Peter and others. (2008). “A model for evaluating risk reporting”, European Journal of Communication, 23 (3). 319-341.