گفتمان‌شناسی «قسمت» در زبان و فرهنگ مردم ایران

نویسندگان

1 استاد گروه آموزشی زبان و ادبیات انگلیسی، دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشجوی دکتری آموزش زبان انگلیسی، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

واژة «قسمت» و عبارت‌های هم‌معنای آن مفاهیم عجین‌شده در فرهنگ فارسی هستند که به‌کاربردن صحیح و فهم آنها نیاز به تعمق و بررسی دارد؛ ازاین‌رو، در این پژوهش کوشیدیم تا نگاهی زبانی ـ تاریخی به باور تقدیرگرایی در جامعة ایران بیندازیم و با به‌کاربردن نظریة اسنادی به بررسی دقیق‌تر این باور بپردازیم؛ بنابراین، در 4 ماه، 280 موقعیت گفتمانی از افراد با گروه‌های سنی، سطح تحصیلات و مشاغل مختلف گردآوری شد. سپس، با استفاده از مدل هایمز (1967) تفکر تقدیرگرایی واکاوی شد و معنای مفهوم قسمت و واژگان هم‌نشین با آن بررسی شد. افزون ‌بر این، با بهره‌گیری از فرهنگ‌کاوی این باور در جامعه، «زباهنگ جبرگرایی» را معرفی کردیم و نشان دادیم که می‌توان مفهوم «قسمت» را فصل مشترک دو زباهنگ «جبرگرایی» و «صراحت‌گریزی» دانست. در مجموع، نتایج این پژوهش نشان داد تقدیرگرایی با سن رابطه‌ای مستقیم و با تحصیلات رابطه‌ای معکوس دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Discourse Analysis of "Qesmat" in Iranian Culture and Language

نویسندگان [English]

  • Reza Pishghadam 1
  • Atena Attaran 2
1 Professor in TEFL, Ferdowsi University of Mashhad
2 PhD Candidate in TEFL, Ferdowsi University of Mashhad (Corresponding Author)
چکیده [English]

Culturology of language along with a historical analysis of it can lead to a better understanding of a culture, and may provide the opportunity to change or cultivate the wrong beliefs systems of a society. In fact, any culture can be cultivated by a deep understanding of its contexts, speech events, and social conventions. The reason for this is that language and culture cannot be entirely separated and they are interwoven. One of the commonly used concepts in Iranian culture is “qesmat” and its related collocations which needs detailed investigation of its roots and origin as well as its utilization. The article thus aimed at having a linguistic-historic look toward fatalism and analyzes it based on aspect hypothesis. In doing so, a total of 280 contexts were recorded in natural situations, transcribed, and later analyzed. The data reflected the attitude of people in different age groups, levels of education, and occupations toward fatalism. Hymes’ model of SPEAKING was then applied to scrutinize the aforementioned attitude. Moreover, the concept of "qesmat" and its related collocations were discussed. Through culturology of “qesmat”, a new notion under the title of "fatalism cultuling" was introduced, and “qesmat” was found to be a common feature of both "fatalism cultuling" and "indirectness cultuling".
The results also reported the fact that there was a positive relationship between age and fatalism; however, this relationship became negative when it came to level of education.

کلیدواژه‌ها [English]

  • fatalism
  • culture mining
  • fatalism cultuling
  • qesmat

منابع و مأخذ

 

 

ابن اثیر، علی بن محمد (1370). تاریخ کامل. تهران: اساطیر.

پیش­قدم، رضا (1391). معرفی «زباهنگ» به­عنوان ابزاری تحول­گرا در فرهنگ‌کاوی­ زبان. فصلنامة مطالعات زبان و ترجمه، سال 45، شمارۀ 4: 61-47.

پیش­قدم، رضا (1393). آسیب­شناسی روش­های جمع­آوری داده در مطالعات زبانی: گامی به سوی بومی­سازی روش تحقیق در ایران. فصلنامه جستارهای زبانی، شمارۀ 2: 70-55.

پیش­قدم، رضا؛ فاطمه وحیدنیا و آیلین فیروزیان پوراصفهانی (1393). نگاهی جامعه­شناختی به کنش گفتار نفرین: مقایسة زبان­های فارسی و انگلیسی. فصلنامة مطالعات زبان و ترجمه، سال47، شمارۀ 2: 71-45.

پیش­قدم، رضا و نوروزکرمانشاهی، پریا (1394). ارتباط میان زبان، مذهب و فرهنگ: تحقیق و تدقیقی در کارکردهای لقب حاجی و واژه­های وابسته در زبان فارسی. زبان­پژوهی. انتشار الکترونیکی.

جلالی، محمدرضا، حسن اسماعیلی و سکینه سلیمی (1387). تبیین روان­شناختی ناپایداری سلطلان محمد و شکست ایرانیان در رویداد حملة چنگیز و مغولان. فصلنامة علمی ـ پژوهشی تاریخ، شمارۀ 11: 81-103.

جوادی یگانه، محمدرضا و مجید فولادیان (1390). تنبلی اجتماعی و عوامل مؤثر بر آن. مجلة جامعه­شناسی ایران، دوره 12، شمارۀ 3: 109-137.

داعی­الاسلام، محمدعلی (1362). فرهنگ نظام. تهران.

ذوالفقاری، حسن (1394). باورهای عامیانة مردم ایران. تهران: نشر چشمه.

زارع­پور، محمدصالح، محمد سعیدی مهر و محمدعلی حجتی (1390). جبرگرایی الهیاتی و راه­حل­های آن. فصلنامه معرفت فلسفی، شمارۀ 31: 103-144.

عسکرنژاد، منیر (1348). تحلیل نمادهای ماه در باورهای عامیانه ملل مختلف به استناد ابیاتی از شاعران بزرگ پارسی­گوی. مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، شمارۀ 41: 309-324.

عمید، حسن (1371). فرهنگ عمید (چاپ هشتم). تهران: انتشارات امیرکبیر.

فیوضات، ابراهیم (1381). نگرش جوانان به حرفه و صنعت. فصلنامه جامعه­شناسی ایران، سال4، شمارۀ 1: 65-77.

کرمی، محمدحسین (1383). تقدیر و سرنوشت در ادبیات فارسی و تأثیر آن بر فرهنگ مردم ایران. مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه. تهران: شمارۀ 169: 129-150.

معین، محمد (1350). فرهنگ فارسی. تهران: انتشارات امیرکبیر.

 

Brown, H. D. (2007). Principles of language learning and teaching (5th Ed.). NY: Longman.

Coleman, J. S. (1966). Peer culture and education in modern society. In T. M. Newcomb & E. K. Wilson(Eds.), College peer groups: Problems and prospects for research (pp.244-269). Chicago: Adline.

Crandall, V. C., Katovsky, W., & Crandall, V. J. (1965). Children's belief in their own control of reinforcements in intellectual-academic achievement situation. Child Development, 36, 91-109.

Dorniyei, Z. (2005). The psychology of language learner: Individual differences in second language acquisition. New Jersey:  Mahwah.

Hymes, D. (1967). Models of interaction of language and social setting. Journal of Social Issues, 33(2), 8-28.

Lefcourt, H. M. (1976). Locus of control current trends: Theory and research. New York: Wiley.

Lindsley, S. L., & Braithwaite, C. A. (1996). "You should wear a mask": Facework norms in cultural and intercultural conflict in maquiladoras. International Journal of Intercultural Relations, 20(2), 199-255.

Pishghadam, R., & Attaran, A. (2012). Rhetorical patterns of Argumentation in EFL journals of Persian and English. International Journal of Research Studies in Language Learning, 2(1), 81-90.

Pishghadam, R., & Motakef, R. (2011). Attributional patterns with respect to major and attendance in private language schools: A case of EFL context. Theory and Practice in Language Studies, 1(7), 888-894.

Pishghadam, R., Norouz Kermanshahi, P. (2012). Insha’Allah (God’s willing) and its functions in Persian. Studies in Literature and Language, 4(1), 1-6.

Pishghadam, R., & Zabihi, R. (2011). Foreign language attributions and achievement in foreign language classes. International Journal of Linguistics, 3(1), 1-11.

Rotter, J. B. (1966). Generalised expectancies for internal versus external control of reinforcement. Psychological Monographs, 80, 1-28.

Weiner, B. (1992). Human motivation: Metaphors, theories and research. Newbury Park, CA: Sage.

Yazdanpanah, M., Sahragard, R., & Rahimi, A. (2010). The interplay of locus of control and academic achievement among Iranian English foreign language learners. Cypriot Journal of Educational Sciences, 5, 182-202.

Yin, R. K. (2010). Qualitative research from start to finish. New York: The Guilford Press.

Zand-Vakili, E., Fard Kashani, A., Tabande, F. (2012). The Analysis of speech events and Hymes’ SPEAKING factors in the comedy television series: "FRIENDS". New Media and Mass Communication, 2, 27-43.