هویت‌یابی واقعی‌ ـ ‌وانمودی دختران در سیالیتِ فضای مجازی: مطالعۀ کیفی دانشجویان دختر دانشگاه یاسوج

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج (نویسندۀ مسئول) armanhedari90@gmail.com

2 دانشجوی دکتری بررسی مسائل اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج hamidsedaghat40@yahoo.com

3 کارشناس‌ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج khireyhamidpor@gmail.com

10.22083/jccs.2021.258935.3234

چکیده

با گسترش فضای مجازی و رسانه‌­ای‌شدن فضای فرهنگی، هویت‌­یابیِ افراد نیز دگرگون شده است. از منظر جامعه‌شناختی، تحلیلِ نمود هویتی زنان در فضاهای مجازی که آزادی کمتری در فضاهای «واقعی» سنتی برای ابراز هویت خود دارند، اهمیت ویژه­‌ای دارد؛ زیرا فضای مجازی ظرفیت بیشتری برای خلق و بازنمایی هویت مطلوب و آرمانی دارد. به‌علاوه، استفاده از رویکردهای کیفی برای فهم عمق و سیالیت فرایند هویت‌یابی سودمندتر است. ازاین‌رو، مقالۀ پیش‌رو فرایند هویت­‌یابیِ 16 نفر از دانشجویان دختر دانشگاه یاسوج در فضای مجازی را با رویکردی کیفی واکاوی کرده است. تکنیک جمع­آوری داده­ها مصاحبۀ بدون ساختار و نیمه‌ساختاریافته بوده است. روش نمونه­ گیری غیرتصادفی، هدفمند و با حداکثر تنوع؛ راهبرد تحلیل داده­ها کدگذاری سه‌مرحله­ای باز، محوری و گزینشی بوده است. بر اساس ماهیت مضامین مصاحبه­‌ها، علل، بسترها و پیامدهای استفادۀ این دختران از فضای مجازی ذیل ده مقولۀ محوریِ «ماهیت ارتباط، ابراز جنبه‌­های متفاوت خود، استفادۀ هدفمند جهت تأمین نیازها و خدمات متنوع، ارضای تمایلات روحی ‌ـ ‌فیزیولوژیک، پرکردن اوقات فراغت، ضعف شخصیت روانی و مهارتی، نابسامانی زندگی خانوادگی، خودهای متفاوت ارائه‌شده در فضای مجازی، قابلیت­های فضای مجازی در زندگی مدرن و دامنۀ آسیب‌­­های فضای مجازی» تحلیل شدند. در سطحی انتزاعی‌­تر، می‌توان گفت مقولۀ هستۀ «فضای مجازی پژواکِ فضای واقعی و جولانگاه خودهای واقعی ‌ـ‌ وانمودی» بازتاب‌دهندۀ روند هویت­یابی دختران موردمطالعه در فضای مجازی است که ناشی از تأثیر دوسویۀ ویژگی­های روان‌شناختی‌ـ‌فیزیولوژیک‌ـاجتماعیِ دختران و شرایط زیست فرهنگی‌ـ‌اجتماعیِ آنان در فضای واقعی جامعه است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Real-Pretended Identification of girls in the Fluidity of Cyberspace: a Qualitative Study of Female Students of Yasouj University

نویسندگان [English]

  • Arman Heidari 1
  • Hamid Sedaghat 2
  • Khiry Hamidpour 3
1 Assistant Professor, Department of Sociology, Faculty of Literature and Humanities, Yasouj University (Corresponding Author) armanhedari90@gmail.com.
2 PhD student of sociology (social issues research), Faculty of Literature and Human Sciences, Yasouj University. hamidsedaghat40@yahoo.com.
3 M.A of Sociology, Faculty of Literature and Humanities, Yasouj University. khireyhamidpor@gmail.com.
چکیده [English]

Along with the expansion of the virtual space and mediaization of the cultural space, people's identification has also changed. From a sociological point of view, the analysis of the expression of women's identity in virtual spaces, which have less freedom in traditional "real" situations to express their identity, is particularly important. Because virtual space has provided more capacity for them to create and represent their desirable and ideal identity. In such condition, using a qualitative approach to understand the depth and fluidity of their identification process is more reasonable and frutfull. Therefore, the following article has analyzed the identification process of 16 female students of Yasouj University in cyberspace by a qualitative methodology. The data collection technique was an unstructured and semi-structured interview; and non-random, purposeful and maximum diversity sampling method was used for sampling. The generated data analized by the three stages strategy of open, axial and selective coding. Based on the content of the  interviews, the causes, contexts and consequences of these girls' use of virtual space were categorized and analyzed under the ten main categories of "the essence of communication, expressing different aspects of oneself, purposeful use to provide various needs and services, satisfying psychological-physiological desires, filling free time, psychological and skilfull personality weakness, family life disorder, different selves presented in cyberspace, capabilities of cyberspace in modern life and scope of cyberspace damages. On a more abstract level, it can be said that the core category of "virtual space as an echo of the real space and a breeding ground of real-pretend selves”, to some extent, reflects the process of identification of the studied girls in the virtual space which is caused by the two-way effect of the psychological-physiological-social characteristics of the girls and their biocultural-social living conditions in the real space of the society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Identification
  • Virtual Space
  • Pretend - Real Identity
  • Grounded Theory
  • Girl Students
منابع و مأخذ
 احمدی، رضا و رقیه مهران­پور (1395). «بررسی میزان اعتیاد به اینترنت در استفاده­کنندگان از کافی­نت­های شهرستان بیرجند». فصلنامه طب پیشگیری، شماره 3: 13-8.
بابایی­فرد، اسداله و ندا خداکرمیان گیلان (1397). «تأثیر فضای مجازی بر هویت افراد». اوّلین کنفرانس فرصت‌ها و تهدیدهای فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی. کرمانشاه: پژوهشکده تعلیم و تربیت.
پاستر، مارک (1387). عصر دوم رسانه­ها. ترجمۀ غلامحسین صالحیار. تهران: مؤسسه ایران.
پرهیز، سید علی و ابوالفضل ذوالفقاری (1397). «بررسی مقایسه­ای هویت واقعی و مجازی افراد مطالعه: جوانان شهر یاسوج». دوفصلنامه مدیریت اطلاعات. شماره 4: 44-21.
توسلی، افسانه و انسیه جلالوند (1394). «استفاده از اینترنت و تمایل به خوداظهاری». فصلنامه مطالعات زنان، شماره 4: 122-95.
حیدری، آرمان، سید صمد بهشتی، مرضیه شهریاری و عبدالرضا نواح (1399). «واکاوی جامعه­شناختی بسترهای فلات­زدگی شغلی اعضای هیئت‌علمی در دانشگاه­های ایران بر مبنای نظریه­ زمینه­ای». فصلنامه جامعه­شناسی کاربردی. شماره 78: 122-95.
خانیکی، هادی و ریحانه سادات روحانی (1390). «ارتباطات مجازی و سایبر سایکولوژی». فصلنامه مطالعات اجتماعی ایران. شماره 3: 71-48.
رحیمی سحابی، داوود و مختار مولایی توتا خانه (1395). «بررسی رابطه میان انواع "خود" در خودگشودگی جوانان در شبکه­های اجتماعی». فصلنامه اسلام و مطالعات اجتماعی. شماره 4: 158-133.
رحیمی نیک، اعظم (1374). تئوری­های نیاز و انگیزش. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی (واحد تهران جنوب).
ریتزر، جرج (1390). نظریه­های جامعه­شناختی معاصر و ریشه­های کلاسیک آن. ترجمۀ­ خلیل میرزایی و علی بقایی سهرابی. تهران: جامعه­شناسان.
شهریاری، حمید و آرش خسروی (1390). «بررسی هویت مجازی در فضای سایبر: عصر فناوری اطلاعات». ماهنامه عصر فنّاوری اطلاعات، شماره 67: 110-105.
عباسی شوازی، محمدتقی و پروین عباسی آتشگاه (1397). «اینترنت، خانواده شبکه­ای و زمان خانواده؛ تأثیر تکنولوژی‌های نوین ارتباطی بر روابط خانوادگی». فصلنامه مطالعات رسانه­­های نوین. شماره 4: 65ـ33.
عبداللهیان، حمید و آوات رضانیا (1388). «مطالعه تجربه خود زنانه در ارتباطات اینترنتی». فصلنامه پژوهش زنان. شماره 7: 147ـ129.
قاسم‌‌زاده عراقی، مرتضی و حسین ذوالقدر (1393). «مطالعه عمیق درباره تفاوت­های معرفی از خود در محیط­های مجازی». فصلنامه پژوهش­های روانشناسی اجتماعی. شماره 4: 133ـ122.
کاستلز، مانوئل (1389). عصر اطلاعات: ظهور جامعه شبکه‌­ای. ترجمۀ احد علیقلیان و افشین خاکباز. تهران: انتشارات طرح نو.
هاشمی­نسب، مژده (1399). تحلیل نمایش خود در تصاویر پروفایل شبکه‌های اجتماعی بر اساس نظریه‌ نمایشی گافمن. پایان­نامه دکتری تخصصی، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر تهران.
 
Back, M. D., Stopfer, J. M., Vazire, S., Gaddis, S., Schmukle, S. C. & Egloff, B. (2010).'Facebook Profiles Reflect Actual Personality, not Self-idealization'. PsychologicalScience, 21, 372–374.
Chang, C. W., & Heo, J. (2014). 'Visiting theories that predict college students’ self-disclosure on Facebook'. Computers in Human Behavior, 30, 79-86.‏
Berg, J. H. & Derlega, V. J. (1987). 'Themes in the study of self-disclosure', In Self-disclosure (pp. 1-8). Springer, Boston, MA.‏
Gündüz, U. (2017). 'The effect of social media on identity construction'. Mediterranean Journal of Social Sciences, 8(5), 85.‏
Hjarvard, S. (2008). 'The mediatization of society: A theory of the Media as Agents of Social and Cultural Change'. Nordicom review, 29(2).‏
Protheroe, C. (2009). Identity formation in contemporary society: the influence of the media on the formation of identity (Doctoral dissertation).‏
Shafie, L. A., Nayan, S., & Osman, N. (2012). 'Constructing identity through Facebook profiles: Online identity and visual impression management of university students in Malaysia'. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 65, 134-140.
Tufekci, Z. (2018). 'Grooming, gossip, Facebook and Myspace'. Information, Communication & Society, 11(4), 544–564.
West. A, Lewis. J. & Currie, P. (2019). 'Students’ Facebook Friends: Public and Private Spheres'. Journal of Youth Studies, 12(6), 615-627.
Zemmels, D. R. (2012). 'Youth and New Media: Studying Identity and Meaning in an Evolving Media Environment'. Communication Research Trends, 31(4).
www.irna.ir/news/83323337
www.paydarymelli.ir/fa/news/227