روابط قدرت دخیل در صورت‎بندی گفتمانی مسئلۀ آب ایران در روزنامه های شرق و ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشکدۀ علوم ارتباطات، دانشگاه طباطبائی (نویسندۀ مسئول) hadi.khaniki@gmail.com

2 دکتری علوم ارتباطات، دانشگاه علامه‎ طباطبائی mousavi.193@gmail.com

10.22083/jccs.2021.140444

چکیده

مقالۀ پیش‌‎رو به دنبال شناخت روابط قدرت دخیل در صورت‎بندی گفتمانی مسئلۀ آب ایران در روزنامه‎های شرق و ایران است. به این منظور، با استفاده از روش تحلیل گفتمان انتقادی و با کاربرد الگوی فرکلاف و ون‎دایک، 14 نمونۀ معرف از این روزنامه‎ها در بازۀ زمانی 12/5/1392 تا 29/12/1398 بررسی شده‎اند. طبق یافته‎ها، برخی از متون روزنامۀ شرق با هدف زمینه‎سازی برای اجرای برنامه‎ها و سیاست‎گذاری‎های دولت‌های یازدهم و دوازدهم منتشر شده‎ است. در روزنامۀ ایران نیز نقش مسئولان و سیاست‎گذاران در ایجاد بحران و مسئولیت آنان در حل آن کم‎اهمیت قلمداد می‎شود. برخی از متون این روزنامه غیرمستقیم در خدمت توجیه علت ناموفق‌بودن دولت‌های یازدهم و دوازدهم در حل بحران آب و کاهش مطالبات مردم از دولت است. در روزنامۀ ایران، مردم به‌علت مشارکت‌نکردن در حل بحران سرزنش می‎شوند. به این ترتیب، ساختارهایی که مانع از مشارکت مردم در مسائل می‎شوند رؤیت‎ناپذیر می‎شوند و مشارکت مردم به صرفه‎جویی تقلیل می‎یابد. این روزنامه جامعه را ناجی آب جلوه می‎دهد و آنان را از تغییر سیاست‎گذاری‎های دولتی دلسرد می‎کند. بر اساس نتایج، اثر قدرت‎های سیاسی و اقتصادی بر صورت‎بندی گفتمان مسئلۀ آب در این روزنامه‎ها مشهود است. رسانه‎های موردبررسی، به‌جای اینکه نمایندۀ مردم باشند، به سخنگوی دولت‎ تبدیل شده‎اند. پرداختن به مسئلۀ آب به بهانه‎ای برای ناکارآمد جلوه‌دادن جناح مخالف، کاهش انتظارات از دولت‌های یازدهم و دوازدهم و رفع مسئولیت از قوۀ مجریه و نمایندگان مجلس تبدیل شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Power relations participating in the discourse formation of Iran’s water problem in “Shargh” and “Iran” newspapers

نویسندگان [English]

  • هادی خانیکی 1
  • Seyede Soraya Mousavi 2
1 Professor of Communications, Faculty of Communication Sciences, University of Allameh Tabataba'i (Corresponding Author). hadi.khaniki@gmail.com
2 Ph.D. in Communication Sciences, Faculty of Communication Sciences, Allameh Tabataba'i University. soraya_mousavi@atu.ac.ir
چکیده [English]

The following article seeks to understand the power relations participating in the discourse formation of Iran's water problem in “Shargh” and “Iran” newspapers. To this end, critical discourse analysis has been applied and 14 samples “Shargh” and “Iran” newspapers from 2013/8/3 to 2020/3/19 have been reviewed. According to the findings, some texts of the “Shargh” newspaper were published with the aim of laying the groundwork for implementation of the plans and policies of the 11th and 12th governments programs. In “Iran” newspaper, the role of officials and policy makers in creating the crisis and their responsibility in solving it is invisible. Furthermore, some of the “Iran” newspaper texts indirectly serve to vindicate government’s failure in solving the water crisis and reduce the expectations from the government. In “Iran” newspaper, people are blamed for not participating in solving the problem. In this way, the structures that prevent people's participation are become invisible and people's participation is reduced to saving. “Iran” newspaper portrays the society as a savior and discourages them from changing government policies. Based on the results, the effect of political powers on the formation of the water problem discourse in these newspapers is evident. Furthermore, water issue has become an excuse to make the opposition party appear ineffective, reduce expectations from the 11th and 12th governments, and eliminate responsibility from the governments and parliamentarians.

کلیدواژه‌ها [English]

  • critical discourse analysis
  • power relations
  • Iran's water problem
  • Iran newspaper
  • Shargh newspaper

منابع و مأخذ

بهرام‎پور، شعبانعلی (1379). «مقدمۀ گردآورنده» در تحلیل انتقادی گفتمان نورمن فرکلاف، تهران: دفتر مطالعات و توسعۀ رسانه.
سازمان مدیریت و برنامه‎ریزی کشور (1394). سند تفصیلی برنامۀ ششم توسعۀ اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (1399-1395)، تهران: انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‎ریزی کشور.
شریفی، زینب، افسانه مظفری، علی دلاور و علی‌اکبر فرهنگی (1397). «تحلیل محتوای گزارش‌های زیست‎محیطی در مطبوعات ایران بر اساس معیارهای روزنامه‌نگاری محیط‌زیست»، فصلنامه مطالعات فرهنگ-ارتباطات، شماره 41: 89 ـ 55.
عبدالمنافی، نرجس السادات و مهدی مظاهری (1395). با نمایندگان مردم در مجلس دهم؛ نگاهی بر وضعیت کلی بخش آب. تهران: دفتر مطالعات زیربنایی مجلس شورای اسلامی.
فرانکفورد، چاوا و دیوید نچمیاس (1381). روشهای پژوهش در علوم اجتماعی، ترجمۀ فاضل لاریجانی و رضا فاضلی، تهران: سروش.
فرزانه، محمدرضا، علی باقری و محمدحسین قوام‌آبادی رمضانی (1396). «بنیان‎های نهادی بحران در مدیریت منابع آب زیرزمینی ایران»، فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، شماره 64: 94-57.
کالینز، گابریل (1396). سایۀ شوم ورشکستگی آبی در ایران، ترجمۀ محمد ارشدی و دیگران، مؤسسه منافع عمومی بیکر، تگزاس: دانشگاه رایس.
کوبلی، پاول (1387). نظریههای ارتباطات. ترجمۀ احسان شاه‎قاسمی، تهران: پژوهشکده علوم انسانی و مطالعات فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری.
محمدی، بیوک (1390). درآمدی بر روش تحقیق کیفی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
مسگران، پاول محسن و پویا آزادی (1397). برنامه ملی سازگاری با کمآبی در ایران، ترجمۀ الهام رستم‎آبادی سفلی، تهران: انتشارات سازمان برنامه و بودجۀ کشور.
وبگاه وزارت نیرو (1399). اهداف کلان، بازیابی‌شده در: yun.ir/p3uwna
ولایتی، سعداله (1397). منابع و مسائل آب در ایران با تأکید بر بحران آب، مشهد: انتشارات خراسان.
یورگنسن، ماریان و لوئیز فیلیپس (1397). نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمۀ هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
Anderson, A. G. (2014). Media, environment and the network society. Palgrave Macmillan UK.
Ayres, L. (2007). 'Qualitative Research Proposals—Part III'. Journal of Wound, Ostomy and Continence Nursing, 34(3), 242–244.
Bavadam, L. (2010). Environmental stories among the most challenging. The Green Pen: Environmental Journalism in India and South Asia. India: SAGE Publishing
Biermann, F. Betsill, M.M. & Gupta, J. (2010). 'Earth system governance: a research framework'. Int Environ Agreements, 10, 277–298.
Boykoff, M. T. & Boykoff, J. M. (2007). 'Climate change and journalistic norms: A case-study of US mass-media coverage'. Geoforum, 38(6), 1190–1204.
Chalkley, A. (1980). 'Development journalism – a new dimension in the information process'. Media Asia, 7(4), 215–217.
Chattopadhyay, S. (2019). 'Development Journalism'. The International Encyclopedia of Journalism Studies, 1–8.
Cox, R. & Pezzullo, Ph. (2017). Environmental Communication and the public sphere. SAGE Publications.
Friedman, Sh, M. (2015). 'The changing face of environmental journalism in the United States', in The Routledge Handbook of Environment and Communication, Hansen, A. & Cox, R. (Eds). Routledge.
Kalyango Jr, Y. Hanusch, F. Ramaprasad, J. Skjerdal, T. Hasim, M. S. Muchtar, N. & Kamara, S. B. (2017). 'Journalists’ development journalism role perceptions: Select countries in Southeast Asia, South Asia, and sub-Saharan Africa'. Journalism Studies, 18(5), 576-594.‏
Madani, K. AghaKouchak, A. & Mirchi, A. (2016). 'Iran’s Socio-economic Drought: Challenges of a Water-Bankrupt Nation'. Iranian Studies, 49(6), 997–1016.
Rademakers, L. (2004). Examining the handbooks on environmental journalism: A qualitative document analysis and response to the Literature. Master thesis, University of South Florida.
Rijsberman, F. R. (2006). 'Water scarcity: Fact or fiction?'. Agricultural Water Managemet, 80(1-3), 5–22.
Shah, H. (2008). 'Development Journalism', in The International Encyclopedia of Communication. Wolfgang Donsbach (Ed.). JohnWiley & Sons.
UNwater (2020). 'Water scarcity'. Retrieved from: https://www.unwater.org/water-facts/scarcity/
Van Dijk, T. A. (1993). 'Stories and Racism', in Narrative and Social Control: Critical Perspectives. Dennis K. Mumby (Ed.). Newburypark: SAGE.
Vilanilam, J. V. (2009). 'Development communication', in Practice: India and the millennium development goals. NewDelhi, India: SAGE.