شریعتی و بنیان‌گذاران جامعه شناسی (بررسی نحوۀ ارتباط اندیشه‌های شریعتی و تفکرات بنیان‌گذاران جامعه‌شناسی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات rtaslimitt@gmail.com

10.22083/jccs.2020.221897.3030

چکیده

مقالۀ­­ پیش رو تأثیر اندیشه ­های بنیان‌گذاران جامعه‌شناسی (مارکس، دورکیم و وبر) بر اندیشه­ های علی شریعتی را بررسی می ­کند و همچنین خواستار وضوح نقدهای صورت‌گرفته از سوی شریعتی بر اندیشه­ های متفکران ذکرشده است. در این راه، با استفاده از روش­های اسنادی و تحلیل محتوای کیفی، استنادات شریعتی به نظریات مارکس، دورکیم و وبر مقوله‌بندی شده ­اند و در هر مقوله تأثیرات و نقدهای صورت‌گرفته تحلیل شده‌اند. مقولات اصلی مشخص‌شده عبارت‌اند از: دین، عدالت‌خواهی، ازخودبیگانگی، استعمار، شیوۀ تولید آسیایی، ویژگی ­های قرون جدید و پروتستانتیسم. بر اساس نتیجۀ به‌دست‌آمده از پژوهش پیش رو، ارتباط اندیشه­ های علی شریعتی و بنیان‌گذاران جامعه‌شناسی ارتباطی دوسویه و متقابل است. به بیان دیگر، درعین‌حال که شریعتی در بسیاری موارد تحت تأثیر نظریات بنیان‌گذاران جامعه‌شناسی قرار داشته، در موارد بسیاری نیز با دیدگاهی انتقادی به نظریات آن‌ها پرداخته است.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Shariati and ‎Founders of sociological thought (The investigation on the relation between Shariaty’s thought and pioneering sociologists’ theories)

نویسنده [English]

  • Reza Taslimi Tehrani
Assistant Professor, Research Institute of Culture, Art and Communication taslimi@ricac.ac.ir
چکیده [English]

The present article tries to investigate the effect of founders of sociological thoughts) Karl Marx, Max Weber &Emile Durkheim) on Ali Shariati’s ideas. It also wants to clarify the criticisms of Ali Shariati on above-mentioned masters.
Documentary method and qualitative content analysis have been used as scientific methods to categorize Shariati’s references to founders of sociology. These categories can be recognized as: Marx and religion, Marx and justice, Marx and alienation, Marx and the ignorance of colonization, Marx and Asian production method, Durkheim and the features of new centuries, Durkheim and the definition of religion, Durkheim and religion as the expression of Society spirit, Weber and Protestantism. The findings of this study show that there is a dynamic, symmetrical and mutual relationship between Ali Shariati’s ideas and sociology founders’ thoughts. Ali Shariati has not only accepted sociology founders’ ideas in many cases but also has criticized them in many places.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Shariaty"
  • "Sociology"
  • " Marx"." Durkheim"
  • "Weber"
منابع و مأخذ
آرون، ریمون (1384). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‌شناسی. ترجمه­ باقر پرهام. تهران: علمی و فرهنگی.
دورکیم، امیل (1383). صور بنیانی حیات دینی. ترجمه­ باقر پرهام. تهران: نشر مرکز.
دورکیم، امیل (1383). صور بنیانی حیات دینی. ترجمه­ باقر پرهام. تهران: نشر مرکز.
دیلینی، تیم (1395). نظریه­ های کلاسیک جامعه‌شناسی. ترجمه بهرنگ صدیقی. تهران: نشر نی.
شریعتی، علی (1357). بازگشت به خویشتن (مجموعه آثار 2). تهران: دفتر تدوین و تنظیم آثار دکتر شریعتی.
شریعتی، علی (1359). هبوط (مجموعه آثار 13). تهران: چاپخش.
شریعتی، علی (1361). بازشناسی هویت ایرانی‌ـ‌اسلامی (مجموعه آثار 27). تهران: دفتر تدوین و تنظیم آثار دکتر شریعتی.
شریعتی، علی (1366). مذهب علیه مذهب (مجموعه آثار 22). تهران: چاپخش.
شریعتی، علی (1369). زن (مجموعه آثار 21). تهران: چاپخش.
شریعتی، علی (1373). هنر (مجموعه آثار 32). تهران: چاپخش.
 شریعتی، علی (1375 الف). تاریخ تمدن 1 (مجموعه آثار 11). تهران: انتشارات قلم.
 شریعتی، علی (1375 ب). تاریخ تمدن 2 (مجموعه آثار 12). تهران: انتشارات قلم.
شریعتی، علی (1372). آثار گوناگون (مجموعه آثار 35). تهران: نشر آگاه.
 شریعتی، علی (1377). خودسازی انقلابی (مجموعه آثار 2). تهران: انتشارات الهام.
شریعتی، علی (1378 الف). جهت‌گیری طبقاتی اسلام (مجموعه آثار 10). تهران: انتشارات قلم.
شریعتی، علی (1378 ب). میعاد با ابراهیم (مجموعه آثار 29). تهران: نشر آگاه.
شریعتی، علی (1379). اسلام‌شناسی 2 (مجموعه آثار 17). تهران: انتشارات قلم.
 شریعتی، علی (1380). اسلام‌شناسی 3 (مجموعه آثار 3). تهران: انتشارات الهام.
شریعتی، علی (1382). جهان‌بینی و ایدئولوژی (مجموعه آثار 23). تهران: شرکت سهامی انتشار.
شریعتی، علی (1384 الف). ویژگی‌های قرون جدید (مجموعه آثار 31). تهران: چاپخش.
شریعتی، علی (1384 ب). ما و اقبال (مجموعه آثار 5). تهران: چاپخش.
شریعتی، علی (1384 ج). تاریخ و شناخت ادیان (1) (مجموعه آثار 14). تهران: شرکت سهامی انتشار.
شریعتی، علی (1384 د). تاریخ و شناخت ادیان (2) (مجموعه آثار 15). تهران: شرکت سهامی انتشار.
شریعتی، علی (1385 الف). اسلام‌شناسی1 (مجموعه آثار 16). تهران: انتشارات قلم.
شریعتی، علی (1385 ب). بازگشت (مجموعه آثار 4). تهران: نشر الهام.
شریعتی، علی (1386). انسان (مجموعه آثار 24). تهران: انتشارات الهام.
شریعتی، علی (1390 الف). شناخت ادیان 1 (مجموعه آثار 14). تهران: لوح چندرسانه‌ای کاریز، بنیاد فرهنگی شریعتی.
شریعتی، علی (1390 ب). چه باید کرد؟ (مجموعه آثار 20). تهران: لوح چندرسانه‌ای کاریز، بنیاد فرهنگی شریعتی.
شریعتی، علی (1390 ج). علی (ع) (مجموعه آثار 26). تهران: لوح چندرسانه‌ای کاریز، بنیاد فرهنگی شریعتی.
شریعتی، علی (1390 ه). هنر (مجموعه آثار 32). تهران: لوح چندرسانه‌ای کاریز، بنیاد فرهنگی شریعتی.
 شریعتی، علی (1390 و). مذهب علیه مذهب (مجموعه آثار 22). تهران: لوح چندرسانه‌ای کاریز، بنیاد فرهنگی شریعتی.
شریعت رضوی، پوران (1376). طرحی از یک زندگی. تهران: چاپخش.
کوزر، لیوئیس (1380). زندگی و اندیشه بزرگان جامعه‌شناسی. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: انتشارات علمی.
کیویستو، پیتر (1380). اندیشه ­های بنیادی در جامعه‌شناسی. ترجمه منوچهر صبوری. تهران: نشر نی.
مارکس، کارل (1386). سرمایه، جلد اول. ترجمه­ ایرج اسکندری. تهران: فردوس.
محمدپور، احمد (1392). روش تحقیق کیفی ضد روش 2. تهران: نشر جامعه‌شناسان.
نیافر، آمنه (1392). نقش نظریات مارکس و وبر در آثار دکتر شریعتی. پایان‌نامه­ کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه آزاد واحد رودهن.
وبر، ماکس (1374). اخلاق پروتستان و روح سرمایه‌داری. ترجمه­ عبدالمعبود انصاری. تهران: سمت.
ویلم، ژان پل (1377). جامعه‌شناسی ادیان. ترجمه عبدالرحیم گواهی. تهران: انتشارات تبیان.
همیلتون، ملکم (1392). جامعه‌شناسی دین. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: نشر ثالث.
Bendix, R. (1998). Max Weber: An Intellectual Portrait. London: Routledge.
Giddens, A. (1973). Capitalism and Modern Social Theory: An Analysis of the Writings of Marx, Durkheim And Max Weber. Cambridge University Press.
Turner, H. J. (2012). Contemporary Sociological Theory. SAGE.