شناسایی گونه‌های مشابه با خبر جعلی و تبیین شاخصه‌های تفاوت بین آن‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار علوم ارتباطات دانشگاه صداوسیما، تهران

2 کارشناسی ارشد علوم ارتباطات، دانشگاه صداوسیما (نویسندۀ مسئول)

3 دکتری مدیریت رسانه، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی

چکیده

عبارت جدید «خبر جعلی» با پدیدار شدن تغییرات گسترده در زیرساخت­ های ارتباطاتی و پدید آمدن رسانه­ های نو و تغییرات بعدی در ساختارها و نهادهای جوامع انسانی، ازجمله در سیاست و اقتصاد، در سال­های اخیر به یکی از مسائل بحث­برانگیز حوزه­های عمومی و دانشگاهی رشته­ های مرتبط با روزنامه ­نگاری، رسانه، ارتباطات و فرهنگ تبدیل شده است. این اصطلاح علمی در مباحث عمومی برای تبیین پدیده­ های مختلفی مورد استفاده قرار می ­گیرد که لزوماً در معنای دقیق کلمه خبر جعلی نیست. فقدان تعریف واضح از اصطلاح خبر جعلی و مواردی که به ­صورت معمول با این اصطلاح علمی اشتباه گرفته می­شوند شناسایی و مقابله با هرکدام از این موارد را دشوار می­کند. این مقاله، با بررسی جامع منابع علمی موجود، انواع گونه­های مشابهی را که بعضاً حتی از سوی افراد دانشگاهی با خبر جعلیْ یکسان در نظر گرفته می­شوند شناسایی کرده است. این گونه­ های مشابه عبارت­اند از: محتوای طنز، نقیضه، محتوای ساختگی، محتوای دست­کاری­شده، پروپاگاندا، محتوای تجاری، محتوای حیله­ گرانه و شایعه. سپس از طریق مصاحبۀ عمیق با 18 نفر از متخصصان حرفه ­ای و دانشگاهی حوزۀ خبر و رسانه، شاخصه ­هایی برای مقایسه و سازمان­دهی مفهومی این پدیده­ های رسانه ­ای به دست آمد که عبارت­اند از: «مؤلف»، «سردبیری»، «محتوا» و «جنس رابطه». در پایان این مقاله، بر اساس شاخصه­های به­ دست ­آمده، به تبیین اصطلاح خبر جعلی و تدوین یک جدول کامل برای بیان روشن تمایزها و تشابه­ ها پرداخته شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identifying Similar Types of News with Fake News and Explainindicators Differences between Them

نویسندگان [English]

  • Mohammad Hossein Saei 1
  • Mohammad Hossein Azadi 2
  • Hadi Alborzi Davati 3
1 Phd of Communication Science, Communication and Science Department, IRIB University, Tehran, Iran
2 M.A. in Communication Science, IRIB University, Tehran (Corresponding Author).
3 Phd of Media Management, Islamic Azad University, Science and Research Branch
چکیده [English]

The new term "fake news", with extensive changes in communications infrastructures and the emergence of  new media and subsequent changes in the structures and institutions of human societies, including politics and economics has become one of the controversial issues of public and academic fields related to journalism, media, communication, and culture in recent years. This Scientific term is used in public discussions to explain different phenomena which are not necessarily mean fake news. The lack of clear definition of the term -fake news- and cases that are typically confused with this scientific term makes it difficult to understand the harm and consequences of it and the possibility of adopting solutions to combat it. This research has identified the similar types with fake news by a comprehensive review of available scientific sources: Satire, Parody, Fabrication, Manipulation, Propaganda, Advertising, Hoax, Rumor, so to obtain indicators to compare and conceptually organize these media phenomena. 18 experts of news and media were interviewed. These indicators are "author", "editorial", "content" and "gender relationship". At the end of this study, based on the obtained indicators, the term fake news is explained and a complete table is made to clearly express the differences and similarities of all similar types with fake news.
.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Fake News
  • Rumor
  • propaganda
  • fabrication
  • manipulation
منابع و مأخذ
آزادی، محمدحسین (1398). راهکارهای مقابله با خبر جعلی برای معاونت سیاسی سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، (پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم ارتباطات)، دانشگاه صداوسیما.
آزادی، محمدحسین و محمدحسین ساعی و هادی البرزی دعوتی (1398). «تفاوت­های «خبر جعلی» و «شایعه» از منظر اسناد علمی، کارشناسان و نظریه‌پردازان ژورنالیسم، خبر و علوم ارتباطات»، مطالعات میان‌رشته­ای ارتباطات و رسانه، شماره 2: 36ـ11.
آلپرت جی، دبلیو و لئو پستمن (1947). روان‌شناسی شایعه، ترجمۀ ساعد دبستانی، تهران: انتشارات مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌ای صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران.
رضوی‌زاده، سید نورالدین (1377). «وانمایی و سلطه در جریان بین‌المللی خبر»، مجموعه مقالات دومین سمینار بررسی مسائل مطبوعات ایران، جلد دوم، تهران: انتشارات رسانه.
ریخته‌گر برنجی، ریحانه و عباس کدخدایی (1397). «رویکرد حقوق بین‌الملل در خصوص تبلیغات خصمانه برای جنگ (پروپاگاندا)»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، شماره 48: 545ـ525.
زارعیان، داوود (1386). شناخت افکار عمومی، تهران: جهاد دانشگاهی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
سلطانی­فر، محمد، مریم سلیمی و سید غلامرضا فلسفی (1396). «اخبار جعلی و مهارت­های مقابله با آن»، فصلنامه رسانه، شماره 3: 69ـ43.
شعار غفاری، پرویز (1373). «تبلیغات خبری و منافع ملی»، فصلنامه رسانه، ویژه‌نامه آموزشی شماره 1.
شیلر، هربرت (1375). اطلاعات و اقتصاد بحران، ترجمه یونس شکرخواه، تهران: انتشارات خجسته.
عبداللهی‌نژاد، علیرضا و جواد صادقی و ابوذر قاسمی‌نژاد (1395). «رسانه‌های اجتماعی و مشارکت سیاسی در انتخابات (رابطه استفاده از فیس‌بوک، تلگرام و اینستاگرام و مشارکت سیاسی دانشجویان در انتخابات هفتم اسفند 1394)»، مطالعات رسانه‌های نوین، شماره 2: 75ـ34.
عقیلی، سید وحید و طاهر روشندل اربطانی و محمدمهدی فرجیان (1397). «نقش شبکه­های اجتماعی در انتخابات در ایران و تأثیر آن‌ها بر نقش رسانه­های سنتی»، مطالعات رسانه‌های نوین، شماره 4: 214ـ181.
کازنو، ژان (1373). جامعه‌شناسی وسایل ارتباط جمعی، ترجمۀ باقر ساروخانی و منوچهر محسنی، تهران: انتشارات اطلاعات.
محمودی، رامین (1396). گوگل ادسنس چیست و چگونه می‌توان از آن درآمد داشت؟. منتشرشده در 17/2/1396. دسترسی در 23/11/1397: https://www.novin.com/blog/what-is-google-adsense/
21)           
محسنیان‌راد، مهدی (1384). ایران در چهار کهکشان ارتباطی: سیر تحول تاریخ ارتباطات در ایران از آغاز تا امروز. تهران: سروش.
مهدی‌زاده، سیدمحمد (1396). نظریه­های رسانه: اندیشه­های رایج و دیدگاه­های انتقادی، تهران: انتشارات همشهری.
ون­دایک، جان (1384). «سیاست­گذاری در جامعه شبکه­ای»، ترجمۀ پیروز ایزدی، فصلنامه رسانه، شماره 58: 120ـ85.
ویکی‌پدیا (2018). پرداخت به‌ازای مشاهده. ایجادشده در 21 اکتبر 2018. مشاهده‌شده در 12 فوریه 2019: https://b2n.ir/s73524
  
Allcott, H., & Gentzkow, M. (2017). 'Social media and fake news in the 2016 election', Journal of economic perspectives, 31(2): 211-236.
Auerbach, J. (2015). Weapons of democracy: Propaganda, progressivism, and American public opinion. JHU Press.
Baumgartner, J., & Morris, J. S. (2006). 'The Daily Show effect: Candidate evaluations, efficacy, and American youth', American Politics Research, 34(3): 341-367.
Baym, G. (2005). 'The Daily Show: Discursive integration and the reinvention of political journalism', Political communication, 22(3): 259-276.
BBC News (2016). Adobe Voco 'Photoshop-for-voice' causes concern. BBC.com. 2016-11-07. Retrieved 2016-07-05: https://www.bbc.com/news/technology-37899902.
Berkowitz, D., & Schwartz, D. A. (2016). 'Miley, CNN and The Onion: When fake news becomes realer than real', Journalism Practice, 10(1): 1-17.
Blumler, J. G., & McLeod, J. M. (1973). Communication and Voter Turnout in Britain.‏
Boorstin, D. J. (2012). The image: A guide to pseudo-events in America. Vintage.
Bourdon, J. & Méadel, C. (Eds.) (2014). Television audiences across the world: Deconstructing the ratings machine. Springer.
Cai, G.; Wu, H. & Lv, R. (2014, August). Rumors detection in Chinese via crowd responses. In Proceedings of the 2014 IEEE/ACM International Conference on Advances in Social Networks Analysis and Mining (pp. 912-917). IEEE Press.
Çalışkan, K. & Callon, M. (2010). 'Economization, part 2: a research programme for the study of markets', Economy and Society, 39(1): 1-32.
Campbell, D. (2003). 'US war photographer sacked for altering image of British soldier', The Guardian Online.
Caplan, R. (2017). 'How Do You Deal with a Problem Like ‘Fake News?'. Data & Society.
DiFonzo, N. & Bordia, P. (2007). 'Rumor, gossip and urban legends', Diogenes, 54(1): 19-35.
Edgar, A. & Sedgwick, P. (2002). Cultural theory. 2. The key thinkers. Routledge.
Fallon, K. (2012). 'Fooled by ‘The Onion’: 9 Most Embarrassing Fails', The Onion, Nov. 27, 2012. Accessed September 15, 2018.
 Farsetta, D. & Price, D. (2006). Fake TV news: Widespread and undisclosed. Center for Media and Democracy, 6, 1-6.
Flanagin, A. J. & Metzger, M. J. (2007). 'The role of site features, user attributes, and information verification behaviors on the perceived credibility of web-based information', New media & society, 9(2), 319-342.
Goldhaber, M. H. (1997). The attention economy and the net. First Monday.‏
Graham, R. (2017). 'Google and advertising: digital capitalism in the context of Post-Fordism, the reification of language, and the rise of fake news', Palgrave Communications, 3(1), 45.
Hutchinson, B. (2017). The Onion’ Founder: we do satire not fake news. WISN-TV .Feb. 15, 2017. https://b2n.ir/e77347.
Ellul, J., & Kellen, K. (1973). Propaganda: The formation of men's attitudes (p. 352). New York: Vintage books.‏
 
Jensen, R. (2016). Conclusion: Writing Dissent in the Propaganda Flood. Propaganda and Rhetoric in Democracy: History, Theory, Analysis, 254-72.‏
Jowett, G. S., & O'donnell, V. (2018). Propaganda & persuasion. Sage Publications.
Kershner, J. W. (2011). Elements of News Writing. Pearson Higher Ed.
Kohut, A.; Morin, R. & Keeter, S. (2007). What Americans know: 1989-2007, Public knowledge of current affairs little changed by news and information revolutions. PEW Research Center, April, 15.
Landreville, K. D.; Holbert, R. L. & LaMarre, H. L. (2010). 'The influence of late-night TV comedy viewing on political talk: A moderated-mediation model', The International Journal of Press/Politics, 15(4), 482-498.
Lazere, D. (Ed.). (1987). American media and mass culture: Left perspectives. Univ of California Press.
Lee, F. L. (2014). 'The impact of online user-generated satire on young people’s political attitudes: Testing the moderating role of knowledge and discussion', Telematics and Informatics, 31(3), 397-409.
Lundberg, D. & Hultén, O. (1968). Individen och massmedia (Vol. 36). EFI.
McGonagle, T. (2017). 'Fake news False fears or real concerns?', Netherlands Quarterly of Human Rights, 35(4), 203-209.
McGreal, Ch. (2012). Iran Fars Agency reports onion article Ahmadinejad. The Guardian, Sep 28, 2012. Accessed May 15, 2018.
 https://b2n.ir/u24883
Mirrlees, T. (2016). Hearts and mines: The US empire’s culture industry. UBC Press.
O'reilly, T. (2007). 'What is Web 2.0: Design patterns and business models for the next generation of software', Communications & strategies, (1), 17.
Reilly, I. (2018). 'F for Fake: Propaganda! Hoaxing! Hacking! Partisanship! and Activism! in the Fake News Ecology', The Journal of American Culture, 41(2), 139-152.
Shu, K.; Bernard, H. R. & Liu, H. (2019). Studying fake news via network analysis: detection and mitigation. In Emerging Research Challenges and Opportunities in Computational Social Network Analysis and Mining (pp. 43-65). Springer, Cham.
Shu, K.; Sliva, A.; Wang, S.; Tang, J. & Liu, H. (2017). 'Fake news detection on social media: A data mining perspective', ACM SIGKDD Explorations Newsletter, 19(1), 22-36.
Silverman, C. & Alexander, L. (2016). 'How teens in the Balkans are duping Trump supporters with fake news', Buzzfeed News, 3.
Simon, H. A. (1996). 'Designing organizations for an information-rich world', International Library of Critical Writings in Economics, 70, 187-202.
Sunstein, C. R. (2006). Infotopia: How many minds produce knowledge. Oxford University Press.
Quandt, T., Frischlich, L., Boberg, S., & Schatto‐Eckrodt, T. (2019). Fake news. The international encyclopedia of journalism studies, 1-6.‏
Tandoc Jr, E. C.; Lim, Z. W. & Ling, R. (2018). 'Defining “fake news” A typology of scholarly definitions', Digital journalism, 6(2), 137-153.
The Onion. (2017). North Korea Successfully Detonates Nuclear Scientist. The Onion 17/4/2017. http://www.theonion.com/article/north-korea-successfully-detonates-nuclear-scienti-55783.
Tonnies, F. & Loomis, C. P. (2017). Community and society. Routledge.
Troianovski, A. (2014). 'Russia Ramps up Information War in Europe', Wall Street Journal, 22 Aug. 2014. Accessed 23 May 2017.
Venturini, T. (2019). From fake to junk news: The data politics of online virality. In Data Politics (pp. 123-144). Routledge.‏
 
Verstraete, M.; Bambauer, D. E. & Bambauer, J. R. (2017). Identifying and countering fake news. Arizona Legal Studies.
Vosoughi, S. (2015). Automatic detection and verification of rumors on Twitter (Doctoral dissertation, Massachusetts Institute of Technology).
Wardle, C. (2017). Fake news. It’s complicated. First Draft News, 16.
Zeifman, I. (2015). Bot traffic report: Humans take back the Web, bad bots not giving any ground. Incapsula.com.
Zhang, X., & Ghorbani, A. A. (2020). An overview of online fake news: Characterization, detection, and discussion. Information Processing & Management57(2), 102025.‏
Zubiaga, A., & Ji, H. (2014). Tweet, but verify: epistemic study of information verification on twitter. Social Network Analysis and Mining4(1), 163.‏